Wat is het verschil tussen Roemeens, Romeins en Romaans?

Schrik niet: het wordt hier geen Vergelijkende Indo-Europese Taalwetenschappenblog. Maar tijdens deze Roemeense Week is het onvermijdelijk om, naast dictators en worsten, een taalkundige kwestie aan te snijden.

In Roemenië spreken ze Roemeens. Dat dat een Romaanse taal is, is een feitje van het kaliber ‘wist je wel dat er op de plek van De Nederlandsche Bank vroeger een heel groot glazen paleis stond?’ Iedereen weet het al, maar jan en alleman denkt toch elke keer iets nieuws te verkondigen.

Het is wel bijzonder. Zie op de kaart hoe eenzaam Roemenië is afgesneden van de andere Romaanstalige landen in Europa. Maar om nou zoals Ceaușescu te zeggen dat het ‘een Latijns eiland, omgeven door een Slavische zee’ is, gaat te ver. In het naastgelegen Hongarije is de hoofdtaal immers ook niet Slavisch. Zo is het mogelijk om vanuit Boekarest via niet-Slavische landen de andere naties met Romaanse voertaal te bereiken.

Ceaușescu exploiteerde het Romaanse profiel van zijn land in Operatie Horizon, een toenaderingspoging tot het Westen waarbij hij Roemenië wilde afzetten tegen de andere communistische landen in het Warschaupact. Door zich als niet-Slavisch te afficheren wilde hij zaken communiceren zoals:

• Bij ons mag je wel naar elkaar lachen in de metro
• Je kunt hier een maaltijd krijgen zonder dumplings
• Wij kennen het verschil tussen een Ionische en een Korinthische zuil

In de staatsarchitectuur in Boekarest probeerde Ceaușescu een uitgesproken Romeinse sfeer te creëren. Hij gaf opdracht tot de bouw van het Parlementspaleis, waarvoor de triomfboog van Titus net zo vaak is gekopieerd en op elkaar gestapeld tot niet het grootste, maar wel het zwaarste gebouw aller tijden werd gerealiseerd.

Meer dan een miljoen kubieke meter marmer is er voor dat bakbeest gebruikt. Dat zijn zo’n 15 miljoen kookeilanden. Imposant, maar waar was de Wakende Eik aan de Donau nou eigenlijk mee bezig?

Vanuit de marxistische theorie gezien is het Romeinse Rijk een klassiek voorbeeld van een imperialistische, proto-proletarische slaveneconomie. Het Roemeens is een Romaanse taal omdat Romeins militair kapitaal de oorspronkelijke bevolking, de Daciërs, versloeg en reduceerde tot serviele onderklasse.

Dus waarom zou je je als communist in godsnaam willen identificeren met de Romeinen? Moskou had keihard in moeten grijpen toen Ceaușescu zijn eerste timpaan bestelde.

Ideologisch gezien zou het voordehandliggender zijn als Ceaușescu zich identificeerde met het Dacische volk. Het rare is dat hij dat ook deed. De term hiervoor is ‘dacianisme’, ook bekend als ‘dacomanie’ of ‘dacopathie’ wegens de onderbouwende pseudowetenschap.

De dacomanie is een schatkist aan van de pot gerukte stellingen, zoals:

• Dacië vormde de eerste prehistorische beschaving in Europa
• Daciërs hebben Rome gesticht
• Ze hebben het communisme uitgevonden
• Ze hebben het schrift uitgevonden
• Ze hebben als eerste volk wetten opgesteld
• Ze hebben West-Europa, India, Irak, Japan en Amerika veroverd
• Nicolae Ceaușescu stamt rechtstreeks af van Dacische koning Burebista

Zoals Erich von Däneken schreef over aliens, zo denken dacomanen over Daciërs. Het paradigma werd gebruikt om een Roemeens nationalisme te funderen dat wel tot wereldheerschappij had moeten leiden, als Kameraad Ceaușescu nog een paar jaar langer zijn gang had kunnen gaan.

Het tragische is dat er van het echte Dacië bar weinig bewaard is gebleven. In taalkundig opzicht staat de Romeinse overwinning twee millennia later nog als een paal boven water. Verder waren er nog wat gouden helmen, maar veel daarvan zijn omgesmolten. Het Drents Museum deed de rest.

Ceaușescu baseerde het Roemeens nationalisme dus op de paradoxale vereenzelviging met zowel de oude Daciërs als de Romeinen die hen de pan inhakten. Er is geen touw aan vast te knopen. Logisch dat het Roemeense volk in 1989 helemaal klaar was met die koekenbakker.