De laatste keer dat ik een enscenering van de Odyssee meemaakte was in 2006 op scholengemeenschap Ubbo Emmius in Stadskanaal. Ik herinner me dat Chanella, werkzaam bij Snackbar Succes, Penelope vertolkte. Zelf was ik een Lotuseter. Het probleem was dat de gymnasiumafdeling uit maar 4 leerlingen bestond. Dus schakelde onze docent Klassieke Talen het atheneum in om Penelopes vrijers te spelen die (spoiler alert) in de laatste scène met pijl en boog gefusilleerd werden in de mediatheek.
Bronstijd
Gisteren was het weer zo ver. Ik zag de nieuwe verfilming van Homerus’ epos door Christoper Nolan. Matt Damon speelt Odysseus en Anne Hathaway Penelope. Dat Hathaway als Penelope geloofwaardiger is dan Chanella uit Stakka ligt meer aan het feit dat ze geen berenhappen frituurt in de lokale snackbar dan aan haar voorkomen. De actrice staat nog zo strak van de botox voor The Devil Wears Prada 2 dat je haar eerder zou verwachten aan de cocktailbar van de Bonbonniere op Mykonos dan achter een weefgetouw in het Ithaka van de Late Bronstijd.
Op Reddit heerst onder classici, looksmaxxers en juice-vloggers een zeldzame consensus: Anne Hathaways botoxdokter moet uit zijn ambt ontheven worden. De Venus van Milo heeft een grotere mogelijkheid tot emotionele expressie dan zijn creatie. All Filler No Killer.
Anne Hathaways injecties zijn niet het enige anachronisme in Nolans Odyssey. Voor zijn haartransplantatie kan Matt Damon in het huidige Troje weliswaar goed terecht, maar drieduizend jaar geleden vloog Turkish Hairlines nog niet. Met al dat geknutsel is het een wonder dat Robert Pattinson (vrijer Antinous) niet de ooglidcorrectie heeft genomen waar de wereld al jaren op wacht. In Nederland zou hij die inmiddels vanuit de basisverzekering vergoed krijgen.
Zeeland
Ander curieus detail: de taal van de film. Ik had er zo naar uitgekeken om Tom Holland (Telemachus) dactylische hexameters te horen scanderen, maar alle Grieken spreken non-metrisch Yankee. Verwarrend genoeg krijgen in Nolans script juist de niet-Griekse volkeren die Odysseus op zijn omzwervingen ontmoet een paar regels Griekse tekst.
Mijn hypothese is dat Nolan hiermee de apocriefe Homerustheorie onderschrijft die hobbyhistoricus Wilkens lanceerde in Where Troy Once Stood: The Mystery of Homer”s Iliad and Odyssey Revealed. Wilkens, een Nederlandse econoom, beweert in dit boek dat de Ilias en Odyssee niet hebben plaatsgevonden rondom de Egeïsche, maar de Noordzee. Volgens hem was Circe een heks in Zeeland, lag Troje in Cambridgeshire en zongen de Sirenen op het eiland Wight. Een Angelsaksisch epos dus, wat Engels een logische keuze maakt als voertaal. Veel filmlocaties zien er ook uit als Waddeneilanden, dus ik denk dat we iets op het spoor zijn.
Het is razend interessant als Nolan de theorie van Wilkens aanhangt. Hij zou de derde persoon zijn die er enige waarde aan hecht, na Wilkens zelf en meneer Janssen, mijn docent Grieks in Leeuwarden. Maar die geloofde ook dat Jezus Christus en Julius Caesar dezelfde persoon waren.
Kikkers en muizen
Nolan heeft nog een andere hot take in The Odyssey verwerkt. De aftiteling noemt nergens Homerus als auteur van het verfilmde werk. Alleen dit kan ervan af: ‘thank you to the people of Greece for their story.’ Ik interpreteer dit als een boute stellingname in de Homerische Kwestie, het debat rondom auteurschap van de Ilias en Odyssee. Concurrerende scholen beweren dat de epen ofwel daadwerkelijk zijn geschreven door één Homerus, of door een samenraapsel van dichters en rapsoden uit verschillende eeuwen. Door Homerus niet te noemen kiest Nolan partij voor het tweede kamp.
Dat Nolan het niet zo nauw neemt met individueel auteurschap opent de deur voor verfilming van andere werken die met twijfelachtigheid aan Homerus worden toegeschreven. Bijvoorbeeld de Batrachomyomachia, een parodie op de Ilias met kikkers en muizen. Nog een paar keer naar dezelfde cosmetisch arts en Anne Hathaway wordt daar zo voor gecast.