Geachte heer/mevrouw,
Bij dezen richt ik me tot u met een klacht over de flagrante, structurele schending van de Code Journalistiek Handelen door de NOS, en wel in het bijzonder door de sportredactie.
De Code Journalistiek Handelen, u waarschijnlijk bekend, is een verzameling richtlijnen en principes die gelden ‘voor journalistiek handelen verricht voor de landelijke publieke media-instellingen (de omroepen) bij het verzorgen van producties voor de diverse aanbodkanalen van de NPO op het gebied van nieuws, informatie en educatie.’
Als landelijke publieke omroep is de NOS gebonden aan deze journalistieke code, en dient zij toe te zien op naleving ervan door alle personen en partijen die journalistiek handelen in het kader van de verzorging van haar media-aanbod.
Eén van de eerste eisen in de code betreft neutraliteit: ‘Omroepmedewerkers werken onafhankelijk en onbevooroordeeld. Elke vorm van belangenverstrengeling wordt vermeden.’
Het is schokkend te zien hoe deze eis met voeten wordt getreden in de berichtgeving zoals die bijvoorbeeld nu aan de gang is rondom het WK Voetbal. Het begint al in de programmering op de NPO-startpagina: ‘Juichen voor Oranje’. Hoe is het met de journalistieke integriteit te verenigen dat zo expliciet partij wordt gekozen voor één deelnemend team aan een sportwedstrijd? Dit is onafhankelijk noch onbevooroordeeld.
De inhoud van de berichtgeving gaat nog verder over de schreef. In de wedstrijd tussen Nederland en Japan van zondag 14 juni kiest de commentator expliciet partij voor Oranje. Goals van Nederland zijn ‘schitterend’, ‘prachtig’ en ‘uitstekend ingekopt’. Maar wanneer Japan scoort is het ‘wat een pech, aiaiai’. Niets in de biografie van Jeroen Elshoff, commentator van dienst, wijst op intergenerationeel trauma door een jappenkamp. Het is heel simpel: alles wat niet Nederlands is, is slecht. Als dit geen discriminatie is, wat is het dan?
Ik begrijp dat ‘objectiviteit’ een complex begrip is, maar hier ontbreekt zelfs de schijn van het streven ernaar. De gekleurde becommentariëring wordt voortgezet in de nabespreking in een compleet oranje gekleurde studio. Hier kan nog geclaimd worden dat sprake is van recensering, wat een uitzondering op de onafhankelijkheidseis rechtvaardigt. Maar tijdens de wedstrijden zelf is hiervan geen sprake.
Sommigen zullen claimen dat de identificatie tussen het nationaal elftal en het Nederlandse volk zo sterk is dat partijdigheid van de NOS in deze context is geoorloofd. Misschien geloven zij zelfs dat een Oranje overwinning ‘het landsbelang’ dient. In dat geval is een expliciet amendement op de Code Journalistiek Handelen genoodzaakt, want de huidige formulering voorziet niet in deze uitzondering op het neutraliteitsbeginsel.
Een dergelijke wijziging lijkt mij geen goed idee. Niet alleen omdat ik geen voetbalfan ben en het me worst zal wezen welk land het WK wint – Nederland of, bijvoorbeeld, Bosnië – maar omdat ik geen reden zie waarom sportberichtgeving voor een publieke omroep als enige afdeling vrijstelling zou verdienen van de generiek bedoelde integriteitscode.
Er zijn talloze gelegenheden waarvan met evenveel kracht beweerd kan worden dat het landsbelang in het geding is, en waar het wel normaal kan. Neem deelname van de premier aan een G20. Belangrijk voor de natie, maar wat zou er gebeuren als Eva Wiessing op het Achtuurjournaal kirt hoe ‘fantastisch’ en ‘uitstekend’ de key note van Rob Jetten was, terwijl ze premiers van andere landen afkraakt? Of kunt u zich een koninklijke uitvaart voorstellen waarbij Albert Bos niet uitgepraat raakt over de ‘perfecte voorzet’ en het ‘geweldige postuur’ waarmee Constantijn de kist de grafkelder induwt?
Het is ronduit inconsistent, ethisch niet verantwoord en de NOS niet alleen onwaardig, maar ook niet geoorloofd op grond van de Code Journalistiek Handelen. Graag zou ik de NOS verzoeken om voortaan de integriteitscode te respecteren, ook op de sportredactie. Anders moet ik door naar de Ombudsman, en daar heb ik natuurlijk ook geen zin in.