De hoofdstad van Schotland is Edinburg, een uit logge steenbrokken opgetrokken oord waar je gefrituurde Mars en pudding met orgaanvlees kunt krijgen. In het Nederlands, de taal waarin we hier met z’n allen babbelen, spreek je dat uit zoals je het in het Nederlands schrijft: Edinburg dus, afsluitend met de velaire fricatief waar asielzoekers en Limburgers zo’n moeite mee hebben. Toch zeggen sommige landgenoten in plaats daarvan ‘Edinbrèèè’. In veel gevallen zal dit te wijten zijn aan verkorte gehemeltespleten, spasmen van de tongspier of één van de andere aangeboren afwijkingen die hier het straatbeeld bepalen. Daarbij is mildheid gepast. Maar er zijn ook betweters die het expres doen, en die gaan nu eens even héél goed naar mij luisteren.
Ja lulhannes, ben je echt zo wanhopig om je medemens bij elke kans te moeten laten weten dat je helemaal naar IJmuiden bent gereisd om de Noordzee te trotseren op de DFDS Princess Seaways naar Newcastle-upon-Tyne, je vakantiegeld ’s nachts hebt vergokt aan de fruitmachines bij de Navigator’s Bar op dek 7, brak van de gratis gin-samples in de duty free slijterij de stoptrein naar het noorden in bent gezwalkt, een long weekend hebt doorgebracht in een AirBNB met licht ontvlambare gordijnen waar je elke ochtend wakker werd geblazen door een doedelzak, tijdens de Harry Potter Trail 3 uur in de motregen achter een PhD-student in Dementorkostuum hebt aangesjokt, een gevulde kalfsmaag hebt weggebeukt en teruggegeven aan de stad in een telefooncel op de Royal Mile waar met een beetje pech het Festival Cringe gaande was, en in een oude barrel op een achtbaan door de Scotch Whisky Experience bent gehobbeld, waarbij je zo’n kelkje hebt gekocht om op speciale gelegenheden een borrel uit te drinken van de Laphroaig die je in je hart niet te zuipen vindt?
Dit is namelijk de indruk die je wekt wanneer je tijdens een gesprek in het Nederlands met andere Nederlanders in Nederland ervoor kiest om ‘Edinburg’ uit te spreken zoals je het ter plaatse hebt gehoord. Op z’n Schots, denk je dan misschien, lekker cultureel sensitief want hebben die ruwe bolsters met blanke pitten niet eeuwen gezucht onder het juk van Brits imperialisme en moeten we ze daarom die blatende fonetiek gunnen waar ze zo op gesteld lijken? Nee dus – dat wil zeggen, dat juk was er natuurlijk, met als gevolg al die corrupte Dukes of Edinburgh en filialen van Poundland, maar ook juist de hele naam Edinburg, -burgh of – brèèè. In het Schots Gaelisch heet de stad gewoon ‘Dùn Èideann’. Ben je zo ver heen om te vertellen dat je Arthur’s Seat hebt beklommen in Dùn Èideann, dan kun je net zo goed bronzen knoeten gaan pinnen in het Goudgrijp-filiaal aan de Wegisweg.
Maar ook als Edinbrèèè wel de benaming was waarmee de lokale bevolking eer betoont aan de eeuwenlange strijd voor het recht om kilts te dragen zonder ondergoed, dan nog is het respectvoller om in Nederland de uitspraak ‘Edinburg’ aan te houden. Het feit dat wij een eigen benaming hebben voor een buitenlandse stad getuigt van een langdurige relatie met de plaats in kwestie, een cultureel-historische band die je ontkent door terug te vallen op de lokale uitspraak. Dit geldt voor veel toponiemen. Waarom noemen wij Parijs ‘Parijs’ en niet ‘Paris’? Waarom ‘Moskou’ in plaats van ‘Moskva’? Waarom ‘Lissabon’ in plaats van ‘Lisboa’? Om de lokale bevolking te sarren, of omdat zich in het verleden zo’n rijke dialoog heeft afgespeeld dat deze steden morfologisch zijn ingeburgerd in onze taal?
Als wij in het Nederlands een eigen uitspraak hebben voor een buitenlandse plaats, dan moeten we dit koesteren als een taalkundig monument voor een gedeelde geschiedenis. Wil je hier niet aan meewerken en plaatsnamen behandelen als een scratch map om te demonstreren waar je allemaal wel niet op vakantie bent geweest, wees dan in ieder geval consistent. Dus niet alleen Edinburgh uitspreken als ‘Edinbrèèè’, maar ook Bangkok als ‘Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit’.
