Als maaidorsers slaan PhD-aanmeldingen, subsidieaanvragen en sollicitatietrajecten mijn kennissen tegen de vlakte. ‘Waarom heb jij eigenlijk geen burn-out?’ vragen de stresspatiënten wel eens als ik ze in een regionale inrichting mag bezichtigen, ‘Ben je lui of zo?’ Terwijl ze wegstrompelen naar hun sessie therapeutisch kartonprikken besef ik dat ik eigenlijk geen flauw benul heb waarom ik nog overeind sta. Misschien komt het doordat mijn nachtrust heilig is: ik plan er altijd minstens drie uur voor in, en behandel dan uitsluitend dringende e-mails. Toch heb ik het gevoel dat ik de op mij getargete Facebookadvertenties voor Magna Relax tabletten en anti-stressarrangementen in Van der Valk Heerlen niet zomaar kan negeren. Daarom heb ik me onlangs opgegeven voor een cursus die speciaal bedoeld is om overgedisciplineerde Masterstudenten met te weinig geld voor een psycholoog een paar maanden langer van de Prozac af te houden: een mindfulnesstraining.
Om 7.35 uur ’s morgens slenter ik de eerste les binnen. Mijn medecursisten zitten te gapen in een heksenkring van yogamatjes. Met driftige gebaren dirigeert de leidster me naar een vrije plek. De wallen hangen als uitgeperste Senseopads onder haar ogen. ‘Welkom,’ blaft ze, ondertussen trillend een kop koffie inschenkend uit één van de drie thermoskannen op tafel. ‘In principe begon de les vijf minuten geleden. Voor iedere minuut te laat staat een uur extra mediteren. Reken dus maar uit.’ Terwijl ik ga zitten marcheert ze om de groep heen. Met een hongerige blik knaagt ze aan haar nagels. Om de vijf seconden trekken haar gezichtsspieren zich samen in een barokke verwringing. ‘Ogen dicht,’ snauwt ze als ze me ziet staren. ‘Ik neem aan dat jullie allemaal de cursusstof hebben doorgenomen voordat jullie hier kwamen. Zo nee, dan kunnen jullie die vinden op de digitale portal. Ik ga niet voor iedereen 300 pagina’s printen. De module bestaat uit 30 lessen van vier uur, drie keer per week. Dagelijks train je thuis minstens twee uur en bestudeer je de syllabus. Verder houd je je voortgang bij in het discussieforum, beantwoord je tussentijdse vragenlijsten en schrijf je iedere week een reflectieverslag. En je bent natuurlijk aanwezig bij de vijf verplichte stiltedagen, in het weekend van 8 uur ’s morgens tot 17 uur ’s middags. Vragen?’ Ik vraag of we onze ogen mogen openen. ‘Nee,’ antwoordt ze. ‘Dat onderdeel behandelen we pas in week zes.’
‘Mensen denken vaak dat mindfulness zweverig is,’ legt ze uit terwijl ze nog een kop koffie inschenkt, ‘maar het is een bedrijfstak als alle andere. Wil je het in deze sector maken, dan moet je keihard knokken. Trainen, trainen, trainen. Als je zo’n ongemotiveerde lamzak bent dat je dat niet ziet zitten kun je het best meteen opstappen.’ Iemand stommelt haastig het lokaal uit. ‘Toch kan ik nu alvast de sleutel tot succes verklappen: bij mindfulness draait alles om innerlijke rust! Zorg er dus onmiddellijk voor dat je je ontspant. Anders behaal je nooit maximaal rendement.’ Ondertussen krabt ze boven mijn hoofd wild over haar armen met alles wat er van haar afgekloven nagels resteert.
Dan begint de eerste opdracht: de total body scan. Eén voor één moeten we al onze lichaamsdelen de aandacht geven. We beginnen met de kleine teen van de linkervoet. ‘Die heb ik niet,’ biecht het meisje naast mij op. De docent sneert dat dit nou precies die gespannen mentaliteit is die we af moeten leren. Vervolgens scannen we alle andere tenen, ledematen en organen. ‘Ontspan je al lekker?’ kraait ze in mijn oor als we bij de nierschors zijn aanbeland. Na vier uur bereiken we eindelijk het hersenvlies, en zit de eerste sessie erop.
Les twee. Voor aanvang spreek ik de overgebleven cursisten. Om het vereiste aantal meditatie-uren te halen hebben we allemaal de nacht door moeten halen. ‘Ik heb wel een gram speed getikt,’ tandenknarst een uitgemergelde promovendus trots, ‘maar ik houd er wel van om lekker te knallen voor een deadline.’ Iemand beaamt: ‘Ja man, ik ga echt kneiterhard op die innerlijke rust.’ In het lokaal veegt de docent ons de mantel uit: de helft van de cursisten is er niet in geslaagd op tijd alle vragenlijsten te beantwoorden. Voor straf krijgen zij extra zware ademhalingsoefeningen opgelegd.
Dan krijgen we allemaal een rozijn in onze hand gedrukt. Althans, dat beweert de cursusleidster. Volgens mij is het namelijk een krent. In ieder geval is het de bedoeling dat we ons er de komende vier uur volledig op concentreren. Ze steekt een sigaret op, verlaat het lokaal en vergrendelt de deur. Na een halve minuut hoor ik mijn linker buurman op zijn mat neerploffen. Daarna gebeurt rechts hetzelfde. Niet veel later besluit ik zelf deel te nemen aan het symfonische gesnurk dat rondom mij is opgezwollen.
Briesend staat de docent even later weer in het lokaal. Her en der ontwaken cursisten bovenop hun tot moes gedrukte krenten. ‘Kom ik terug om te zeggen dat de rozijn niet voor consumptie bedoeld is, ligt men hier te slapen in plaats van zich volledig te ontspannen! Jullie hebben niets van mindfulness begrepen. Begin maar helemaal opnieuw.’ Deze keer verliest ze ons niet uit het oog. Aan haar knakkende gewrichten en klapperende kaken is precies te horen hoe dichtbij ze staat. Juist als ik probeer te bepalen op welke hoogte ze haar wervelkolom deze keer laat kraken trekt ze aan mijn oorlel. ‘Houden we ons een beetje aan de opdracht?’ Pas zodra ze van mijn rozijnentrance is overtuigd, laat ze me met rust. Uitgeput verlaat ik vier uur later het lokaal.
Aan het eind van de eerste week heb ik zo’n slaapgebrek opgebouwd dat ik ga hallucineren: overal zweven rozijnen en krenten hand in hand voorbij. Aan het eind van de tweede week ben ik al zo in verval dat ik tijdens de bodyscan niet meer het verschil voel tussen mijn rechterwenkbrauw en mijn linkerhartklep. Aan het eind van de derde week geef ik het op. Voor onbepaalde tijd vertrek ik naar Van der Valk Heerlen. Daar kan ik nog net de energie opbrengen om dagelijks een half uur papieren poppetjes te knutselen. Maar ontspanning, daarvoor heb ik echt niet meer de discipline.
Eerder voorgelezen op Filosofische Talkshow De Idee